Ngày 13/7/ Canh Thìn - 02/8/2000

Trong bản Thanh Quy của thiền viện, đáng lý phần giới luật phải để trước, nhưng tôi lại để phần lục hòa trước mười giới. Toàn chúng tự gẫm xem, tại sao như vậy? Điều này cho thấy rằng, cái nhìn của tôi về lục hòa hết sức quan trọng.

Bởi vì, Tăng-già hay Tăng đoàn có nghĩa là hòa hợp chúng. Nhằm chỉ cho một đoàn thể Tăng tu hành, cùng sống chung hòa hợp với nhau như nước hòa với sữa. Hòa hợp tức là không thấy có cái riêng, không thấy ranh giới, đó mới gọi là hòa. Tôi nhận thấy ở phần giới luật, đối với những giới trọng thì chúng ta gắng giữ, còn với những giới nhỏ nếu không phù hợp hoàn cảnh thì chúng ta có thể thiếu sót, nhưng về phần lục hòa thì người tu trong thiền viện cần phải sống trọn vẹn. Nhất là ba điều hòa hợp đầu tiên.

Một là thân hòa đồng trụ. Chúng ta từ người lớn cho đến kẻ nhỏ, tất cả cùng ở chung, cùng sống một nếp sống như nhau, hòa hợp vui vẻ không chống đối, không so bì hơn thua. Nếu sống chung mà người làm ít, người làm nhiều, người được nghỉ, người phải làm công tác… không đồng đều nhau thì cuộc sống sẽ có những đối chọi, không vui. Cho nên trước là thân hòa.

Hai là khẩu hòa vô tranh. Miệng phải nói năng nhẹ nhàng, hòa thuận, không được lớn tiếng, không nói những lời móc méo, cũng không được nói lời thô bạo. Như vậy sống trong chúng, mình mới có niềm vui và thuận thảo với nhau. Nếu người này nói nặng người kia, người kia nói móc người nọ, tranh đấu hơn thua thì không bao giờ an ổn, mà không an ổn thì không tu hành được. Vì vậy tôi thấy khẩu hòa rất thiết yếu.

Ba là ý hòa đồng duyệt. Chữ duyệt có nghĩa là vui. Sống trong chúng mà ý hòa với nhau thì cuộc sống vui tươi, tu hành an ổn, còn ý chống đối thù ghét nhau thì tu hành không tới đâu hết. Xử sự với mọi người, trong từng ý niệm mình đều vui vẻ hòa thuận, tốt đẹp, không oán hờn, không thù ghét, không đố kỵ, cùng chung sống vui hòa với nhau. Tu hành như vậy cuộc sống mới an vui thanh tịnh, còn nếu ý người này chọi với người kia, ý người kia không ưa người nọ… Đối chọi, không ưa là tâm đố kỵ hoặc tâm hờn ghét. Từ đó, sanh ra bực bội, không an ổn trong sự tu hành. Cho nên ý hòa là vấn đề then chốt của cuộc sống.

Tất cả chư Tăng ở đây, trong thời gian cùng ở chung tu học đều phải sống lục hòa, mà nhất là phải ráng thực hành cho được ba điều hòa mà tôi vừa nói. Sống hòa hợp với nhau đó là biết tu, còn chưa làm được thì sẽ sanh ra lôi thôi, cuộc sống tu hành khó yên ổn. Sở dĩ tôi thấy lục hòa thiết yếu là vì tôi đã từng ở Phật học đường, đã từng dạy chúng các nơi rồi cho nên thấy rất rõ. Bởi tu mà tâm không hòa nên mới chỉ trích lẫn nhau, người này nói tật xấu của người kia, người kia vạch điều lỗi của người nọ… Người tu mà sống không hòa thuận với nhau thì sự tu hành không có giá trị gì hết. Như vậy càng tu càng tạo nghiệp chứ không đi đến giải thoát. Thế nên toàn chúng phải ráng tập sống hòa.

Muốn làm Phật sự lớn thì một cá nhân không thể nào làm được, phải nhiều người chung góp công sức. Mỗi người mỗi phần, mỗi trách nhiệm, cùng hòa hợp với nhau chung lo thì mọi việc mới thành công. Nếu người này chọi người kia, người kia chống người nọ, thì không bao giờ làm được việc gì, dù ở mấy trăm người cũng không làm được gì hết. Người tu trước tiên phải nghĩ đến việc giải thoát cho mình, kế đến là phải có lòng từ bi thương độ cho người cùng tu. Vì vậy, mỗi người tu ở trong chúng phải gắng giữ được nếp sống lục hòa.

Hòa thứ tư là kiến hòa đồng giải, mọi người cùng nhau bàn luận những hiểu biết trong Phật pháp, hay kinh nghiệm trong khi tu để thông cảm, học hỏi nhau.

Hòa thứ năm là giới hòa đồng tu, ở đây lấy mười giới làm căn bản. Tất cả đại chúng cùng giữ gìn giới luật như nhau.

Hòa thứ sáu là lợi hòa đồng quân, toàn chúng cùng chia sớt tứ sự đồng đều nhay, việc ấy cũng không khó.

Ba hòa sau cùng này, thấy vậy mà dễ. Tôi chỉ sợ nhất là ý hòa đồng duyệt. Đại chúng có thấy rõ tâm mình không ưa người này, không thích người kia, thù ghét người nọ không? Đó là những tâm niệm phá hoại sự tu hành của mình. Vì còn thù, còn nghịch, còn ghét là không an, ngồi thiền cũng không an. Vậy nên, cần phải khéo xả bỏ hết những ý niệm thương ghét riêng tư để cùng sống hòa vui với nhau.

Ngày nào chúng ta còn ở đây là còn chung lo, cùng gánh vác theo khả năng của mình. Mỗi người được phân công tác thì ráng làm cho vuông tròn. Đối với huynh đệ hòa hopwk, vui vẻ thì cuộc sống mới có ý nghĩa, có giá trị. Nếu bên ngoài tỏ ra bình thường, nhưng bên trong cứ không ưa người này, nói xấy người kia… làm cho nội bộ trở nên xào xáo, rắc rối, buồn phiền. Như vậy chẳng những mình không tu được, mà còn làm cho những người chung quanh khó tu. Đó là tự làm tổn phước, tổn đức.

Trong bài kệ Vô Tướng, Lục Tổ dạy: Nếu thấy lỗi người khác thì lỗi mình đã ở bên cạnh rồi. Cho nên chúng ta phản quan tự chiếu, soi rọi lại những ý niệm, tâm tư nào không hợp đạo lý thì phải bỏ. Chẳng những dẹp bỏ lỗi lầm sai trái, mà còn bỏ luôn tất cả vọng niệm của mình, huống là nuôi dưỡng tâm ưa ghét thù địch.

Ngày xưa tôi đi giảng dạy, thấy có trường hợp chùa này không thích chùa kia, chùa kia không ưa chùa nọ… rồi cùng chỉ trích qua lại. Động cơ không gì lạ, chỉ vì chùa này Phật tử tới ít, chùa kia Phật tử tới đông, từ đó đâm ra đố kỵ chống chọi nhau. Tại các Phật học đường cũng vậy, mỗi người làm theo mỗi cách. Người giàu thì sống theo giàu, nghèo sống theo nghèo, không cảm thông nhau. Hai người nằm hai đơn gần sát nhau, mà người này được thầy tổ khá giả cho tiền mua cái này sắm cái nọ dư dả, người kia nghèo túng không có tiền. Lâu lâu người này có việc đi vắng, người kia lén giở đơn người này, không nói mượn nữa mà là chia sớt. Người không có thì chia sớt một tí của người có dư, nhưng chia lén chứ không dám chia công khai.

Do đó khi lập thiền viện, tôi bắt phải sống lục hòa. Sống được lục hòa rồi thì sự hòa hợp chung lo cho Tam bảo dễ hơn. Tăng là hòa hợp chúng, nếu không hòa hợp với nhau thì sao được gọi là Tăng! Những hình ảnh này, thật hổ thẹn vô cùng! Chúng ta khuyên Phật tử không được trộm cắp, mà người tu còn phạm giới thì nói sao đây? Tình cảnh một người dư một người thiếu nằm gần nhau, sự bất công chênh lệch thấy quá rõ ràng, làm sao dằn tâm muốn được chia đó? Không dằn được thì chia lén, chứ đừng nói ăn cắp nghe kỳ quá! Thật sự người lén chia đó, không phải là hoàn toàn xấu, nếu dư dả thì họ đâu có ăn cắp. Phải không? Bởi vị họ quá thiếu!

Hồi ở trường Phật học, chính tôi chứng kiến, có một thầy muốn mua cuốn tự điển mà không có tiền, thầy tổ cha mẹ lại ở xa. Thầy tới những Phật tử quen, tương đối khá giả để xin tiền mua tự điển. Đi từ sáng tới chiều về cũng không có tiền, thầy nói: “Bây giờ tao là học tăng nghèo, xin tiền mua tự điển không cho. Sau này làm pháp sư mà tới cúng, lúc đó tao hất, tao quăng…”. Tại sao thầy thốt ra những lời bất mãn như vậy? Tại vì thầy khổ quá! Học mà không có tự điển làm sao học được? Muốn có tự điển thì phải có tiền mua, người thân lại không ở gần, huynh đệ không ai chia sớt, chỉ còn cách đi xin mà xin không được nên nổi quạu, tức giận nói bậy bạ.

Sự thiếu thốn cũng dễ làm cho người ta mất đạo đức, đó là kinh nghiệm sống mà tôi đã thấy trong thời gian học ở trường. Do đó sau này lập thiền viện, tôi cố gắng tạo điều kiện cho cuộc sống người tu được hòa vui. Muốn vậy phải làm sao từ tiền bạc, ăn uống… cho đến các thứ vật dụng, mỗi người đều có được như nhau. Thế nên ở đây, tiền bạc thì có Thủ bổn giữ, vật dụng thì có Tri sự lo, ngoài ra không ai được giữ tiền bạc và vật dụng riêng, trong chúng nếu có nhu cầu cần thiết thì đến xin. Tất cả chúng sống ở thiền viện, có bao nhiêu thì cùng ăn, cùng chia sớt với nhau công bằng. Không có gì bực bội hoặc phàn nàn người dư, người thiếu. Nhờ vậy mình tránh được lỗi chia lén đó.

Tôi tạo điều kiện sống theo nếp lục hòa là bước đầu để tu cho xứng đáng một vị Tăng. Tăng là hòa hợp chúng thì phải sống hòa hợp, đồng chia sẻ cực khổ, sướng vui cùng nhau, như vậy mới có tình đạo. Tình đạo có thì lúc chung làm Phật sự mới vui vẻ. Nếu làm Phật sự mà không ai ưa ai thì làm sao làm chung, mà không cộng tác với nhau được thì trên con đường hoằng hóa mình cũng không làm được việc gì.

Tôi tạo điều sống theo nếp lục hòa là bước đầu để tu cho xứng đáng một vị Tăng. Tăng là hòa hợp chúng thì phải sống hòa hợp, đồng chia sẻ cực khổ, sướng vui cùng nhau, như vậy mới có tình đạo. Tình đạo có thì lúc chung làm Phật sự mới vui vẻ. Nếu làm Phật sự mà không ai ưa ai thì làm sao làm chung, mà không cộng tác với nhau được thì trên con đường hoằng hóa mình cũng không làm được việc gì.

Cho nên tôi nhắc lại một lần nữa, chúng ta phải sống hòa hợp, cùng chia sớt với nhau những gì mình có. Đem tất cả khả năng của mình để chung lo Phật sự, làm lợi ích cho chúng sanh. Được vậy mới gọi là người có tâm đạo chân chánh, nếu mỗi người cứ lo tư riêng, ai cũng nghĩ phần mình mà không nghĩ cho người khác thì hòa không được. Tuy gọi là Tăng nhưng không đúng ý nghĩa Tăng, mà chỉ là người tu đơn lẻ thôi.

Tôi mong tất cả chư Tăng ở đây, đem hết tâm sức của mình mà thương yêu giúp đỡ nhau, cùng chung lo gánh vác Phật sự hoặc những công việc được giao phó tại thiền viện. Chúng ta chia sớt công việc với nhau để cùng sống hòa vui mà tu hành, đừng để kẻ phải gánh quá nặng, người nhẹ nhàng thảnh thơi, kẻ làm nhiều người làm ít. Vì vậy, tôi để phần lục hòa lên trước rồi mới tới phần giới luật. Lục hòa là đạo đức đầu tiên, nếu không có thì những phần sau không thể nào giữ được.

Tất cả quý vị có mặt ở đây đã quyết tâm tu hành giải thoát và thương chúng sanh muốn độ họ, mỗi người phải ráng phá cái ngã riêng của mình, để hòa chung với huynh đệ cùng gánh vác Phật sự, cùng lo lắng cho đạo. Đó mới đúng là tâm của người tu hạnh giải thoát, cứu độ chúng sanh. Muốn thế thì ngay bây giờ trong cuộc sống cùng làm công tác chung nhau phải tập hòa cho quen, để mai kia ra gánh vác Phật sự mới không có tâm ganh ghét hay đố kỵ nhau. Như vậy mới có thể làm được việc lớn.

Mong tất cả ghi nhớ lục hòa là bản chất, là nền tảng, là cốt tủy của Tăng-già.