Người dành khôn là kẻ dại người chịu dại tức kẻ khôn

Đề tài tôi nói hôm nay là Người giành khôn là kẻ đại, người chịu dại tức kẻ khôn. 

Ở đời ai cũng nghĩ mình khôn, nên nghe chê mình dại là nổi tức liền. Trong xã hội này mọi người đua nhau giành khôn, đã giành thì có tranh có chống chọi nhau. Có tranh, có chống chọi nhau thì không phải là thật khôn. Như có người nói anh hay chị ngu quá, người nghe nổi tức chửi nhau, rốt cuộc hai người ngu hết. Vậy, nếu người ta nói mình ngu thì nên trả lời phải, tôi là người ngu. Người xưa bảo càng học càng thấy dốt, không ngu sao được! 

Trên thế gian này muôn ức việc phải biết, mà chúng ta chỉ biết một ngành nghề chuyên môn thôi có khi ngay ngành chuyên môn còn biết chưa hết nữa, bao nhiêu việc khác mình đâu có biết. Như người chuyên ngành may mặc chỉ giỏi may mặc còn công việc văn phòng hoặc kế toán thì không biết, người giỏi văn phòng kế toán thì không biết ngành khoa học, người ở ngành khoa học lại không biết ngành xây dựng... Muôn ngàn việc ở thế gian, chúng ta chỉ biết chút xíu thôi. Như vậy có phải ngu không, mà người ta nói ngu mình không chịu. Thế nên tôi nói, người giành khôn trở lại thành ngu. 

Nếu biết tu, chúng ta nên hiểu trên cõi đời này ai cũng có hiểu biết theo khả năng, trình độ, kiến thức mà mình huân tập. Ngoài phạm vi ấy ra, mình chưa biết hết các lãnh vực khác. Như vậy ai có nói ngu, mình nên chấp nhận. Người giành khôn thật ra chỉ là tưởng tượng thôi, không có chân lý, không có lẽ thật. Chân lý lẽ thật là tất cả chúng ta còn đang ngu. Mai mốt ai nói ngu mình không tức giận nữa, đó là khá hơn phàm tình rồi. 

Muốn làm người tỉnh táo sáng suốt thì ai làm gì, nói gì, phải tỉnh táo trả lời. Như nghe người ta nói mình là con bò, khi chưa hiểu đạo Phật tử giận đỏ mặt, bây giờ hiểu đạo rồi thì nói thế này: “Phải, vì tôi có uống sữa bò nên có tế bào bò trong người tôi”. Nói thế có sanh chuyện cãi vã không? Ngược lại, chúng ta không chịu ngu, lớn tiếng cãi lại với người kia, một lát thành điên hết cả đám. 

Người tu là người tỉnh sáng, không phải ngu tối. Biết lẽ thật để mình không chống chọi một cách vô lý, sanh thù oán nhau, đó là tu. Người khôn ngoan không phải nghe một câu trái tai liền phản ứng nóng giận, như vậy chỉ càng trở thành khờ dại. Người ta hiểu lầm nói bậy, mình phải sáng suốt nhắc họ. Một người sáng ở cạnh một người tối thì phải bình tĩnh để giúp người tối sửa sai, như vậy mới gọi là người sáng. Đằng này người ta nói bậy mình cũng nói bậy theo, một hồi nổi nóng có thể đánh đập nhau nữa, hóa ra cả hai đều tối hết. Đó là những điều vô lý do mê lầm, cố chấp mà ra. 

Đối với người mắng chửi mình thậm tệ, lúc đó nên nhịn hay nên chống cự lại? Lý lẽ thì nói nhịn, nhưng thực tế khó nhịn được. Một ít người cho rằng, người ta mắng chửi mà nhịn, đó là ngu. Nghĩ vậy nên họ không nhịn mà chửi lại cho hơn, người kia chửi nặng chừng nửa ký, mình đáp lại một ký. Như vậy mới vừa, chứ đáp lại nhẹ sợ thua người ta, sợ thiên hạ chê mình ngu. Vì thế người đời cứ đua nhau giành khôn hóa ra lại ngu, ai cũng muốn nói cho hơn, chửi cho nặng, để mình được khôn. Người thế gian càng chửi, càng mắng, càng đánh nhau thì càng điên đảo, càng đau khổ thù hận không có ngày cùng. Vậy mà họ đâu biết, đâu chịu tỉnh! 

Như chúng ta vào bệnh viện tâm thần thấy bệnh nhân đang chơi trước sân, mình đi ngang, họ kêu lại chửi, lúc đó mình có nên nổi tức không? Biết họ là kẻ bệnh, mình là người tỉnh thì gây gổ với họ làm gì. Cự cãi với kẻ bệnh tức mình cũng là người bệnh, chắc cũng muốn vô ở trong đó rồi. Bị người điên chửi, chúng ta nhớ mình không phải người bệnh, nên nghe chửi càng thương càng tội nghiệp, họ bệnh hoạn nên mới nói bậy làm bậy, đó là những người đáng thương. Cũng vậy, nếu Phật tử biết tu thì phải tỉnh táo. Người không biết tu họ giành khôn, giành dại, nói bậy bạ, Phật tử nên thương họ. Người không biết đạo là mê, người biết đạo là tỉnh. Bị mắng chửi mà vẫn thản nhiên không giận, mới là người biết đạo lý, là người tỉnh. 

Một hôm đức Phật đi giáo hóa tới một khu vực của Bà-la-môn, khất thực xong Ngài đến ngồi dưới gốc cây thọ trai. Thọ trai xong, Phật nói pháp cho dân chúng ở đó. Sau khi nghe pháp, họ phát nguyện quy y Tam bảo, trở thành đệ tử Phật, không theo đạo Bà-la-môn nữa. Thấy vậy, thầy Bà-la-môn tức quá đi theo chửi Phật. Phật đi khất thực ở trước, ông theo sau chửi. Ông chửi từ đầu đường đến cuối đường, Phật vẫn ung dung tự tại im lặng đi. Tới cuối đường, chịu hết nổi ông chặn Phật lại hỏi: 

- Cù-đàm, ông thua tôi chưa? 

Phật liền nói bài kệ: 

Người hơn thì thêm oán, 

Kẻ thua ngủ chẳng yên, 

Hơn, thua hai đều xả, 

Ấy được an ổn ngủ. 

Nếu mình thắng người thua thì người sẽ oán hờn mình, còn mình thua người thắng thì trằn trọc ngủ không được. Chỉ xả bỏ hết hơn thua mới an ổn ngủ. Phật bị người ta chửi Ngài vẫn bình thản, còn chúng ta bị chửi thấy nhục nên phải làm dữ với người chửi. Rốt cuộc cả hai đều thành kẻ dữ. Bên cạnh người dữ phải có người hiền mới thấy ai tốt ai xấu, chứ người ta dữ mình cũng dữ thì đâu ai hơn ai. 

Người chân thật biết đạo phải nhường nhịn, bỏ qua những điều kẻ khác nói nặng, giành hơn. Như vậy mới thật là người biết đạo. Không giành hơn với ai thì đâu có thua. Ngày xưa đức Phật bị chửi, nếu Ngài nổi giận chửi lại thì chắc bây giờ chúng ta không lạy Ngài. Như vậy, nhường nhịn không phải nhục mà là hành động cao cả. Phật tử phải hiểu cho thật kỹ, mai kia mới có thể vươn lên được. 

Chúng ta tu tức là người tỉnh sáng, nhận chân được lẽ thật thì không bao giờ chống đối lại kẻ ngu khờ. Càng chống lại kẻ ngu khờ, càng làm mất hết giá trị của mình. Nên nhớ, càng giành khôn trở lại càng ngu, càng nhận ngu trái lại càng khôn. Phật tử nên hiểu thấu đáo ý nghĩa đó để tu. Là người tu ở trong chùa tuyệt đối không nên cự cãi, phải trên thuận dưới hòa, giữ không khí yên ổn để tu. Cãi qua cãi lại làm gì, Phật không rước những người cãi lanh cãi giỏi đâu, Phật chỉ rước những người tu hành đàng hoàng chân chánh. Đó là điểm thứ nhất tôi muốn nói. 

Điểm thứ hai, trên đời này không có ai là người toàn vẹn hết. Mười phần tốt được năm sáu, còn ba bốn phần chưa được tốt, vậy mà ai nói mình xấu liền không chịu. Nếu người ta nói mình xấu, chỉ nên trả lời: “Phải, trăm điều tốt tôi làm chưa tới năm sáu chục điều, nên xấu là hợp lý”. Nói như vậy, người kia cũng thấy họ chưa làm được điều tốt nên họ cũng nhận ra mình sai. Người toàn vẹn lại càng không nên cãi, vì còn cãi là còn chưa toàn vẹn. Đó là điều cần yếu, Phật tử phải nhớ để tu trong xã hội này. 

Người tu đối với tốt xấu không giành, đối với nghèo giàu cũng không giành. Ai cũng muốn mình giàu sang, khi nghe chê nghèo là không chịu, mà quên xét lại xem mình giàu chưa. Nhiều người vì muốn được người nể nang, nên trau chuốt bề ngoài ra vẻ giàu sang để đánh lừa thiên hạ. Nghèo đâu phải là xấu. Nghèo mà không làm điều xấu thương tổn đến xã hội thì đó là người tốt. Còn người ăn mặc sang trọng, mà làm thương tổn cho gia đình và xã hội, đó mới là người xấu. 

Có người nghèo xơ xác mà lại giàu, có kẻ giàu kếch xù lại nghèo. Tại sao? Bởi vì dù người đó nghèo xơ xác nhưng gặp ai khổ liền biết chia sẻ, có cơm họ chia cơm, có áo chia áo, đó là nghèo mà giàu. Ngược lại, những người giàu sang đi xe lộng lẫy mà ai khổ ai đói, họ không ngó tới, đó là giàu mà nghèo. Tóm lại, người biết sử dụng đồng tiền, sử dụng của cải, biết chia sớt cho kẻ nghèo, người đó có tâm rộng lớn nên tuy thiếu mà vẫn thấy dư. Người nhiều tiền nhiều của mà không biết chia sớt với ai, luôn luôn muốn bòn mót thêm thì chỉ là người nghèo, vì chưa bao giờ thấy dư. Cho nên trong đạo Phật quý trọng những người có ít tiền của mà dám làm những điều tốt, hơn là kẻ có nhiều tiền của mà không có lòng tốt. 

Chúng ta đừng nói khi nào tôi giàu mới bố thí cúng dường. Nói như vậy là hứa suông, không phải lòng tốt. Lòng tốt là nghèo khó mà biết làm phước đức, do tâm rộng lớn nên được phước báu. Như vậy không phải người giàu dễ làm phước, hay người nghèo khó làm phước. Ai có tâm rộng lớn đều có thể làm phước được, còn tâm hẹp hòi dù có của nhiều cũng không làm phước được. Quý ở tấm lòng, chứ không phải ở tài sản bên ngoài. Có một số Phật tử đi chùa, thấy các Phật tử khác có tiền cúng dường nhiều hơn mình thì buồn, có khi còn đố kỵ nữa. Nghĩ rằng mấy người giàu háo danh, cúng nhiều cho thầy khen. Đó là những ý nghĩ sai lầm, quý Phật tử phải chừa bỏ, đừng nuôi dưỡng trong tâm mình không tốt.

Phật dạy, không phải tiền của nhiều hay ít mà được phước nhiều hay ít. Chỉ do tâm của mỗi người, có người không có xu nào nhưng thấy người khác cúng dường thì vui vẻ tán thán. Người có tâm tùy hỷ đó, phước bằng người cúng dường kia. Phước từ tâm tùy hỷ mà ra, cho nên Phật nói công đức tùy hỷ rất lớn. Chúng ta không có tiền của, thấy ai làm được việc phước mình vui vẻ, tán thán, khích lệ, gọi là tùy hỷ. 

Tại sao công đức tùy hỷ lớn? Vì người thế gian luôn có tâm ganh tị, không muốn ai hơn mình. Thấy ai hơn mình thì ghét, đó là tâm ganh tị. Người có của lại có tâm rộng rãi, giúp chùa lo cho đạo, mình phát tâm tùy hỷ tán thán, khen ngợi. Làm được việc đó là phá tan tâm ganh tị. Bên cúng dường bố thí dẹp lòng tham, bên tùy hỷ dứt tâm ganh tị, cho nên phước hai bên đều như nhau. Chúng ta thấy tán thán người làm việc phước có tốn hao gì đâu, mà nhiều vị không chịu, phải hơn người ta mới chịu. Mình ít hơn, thấy khó chịu nên cũng đua nhau giành phần hơn. Nhưng người nghèo làm sao giành hơn được. Do đó phải học tâm tùy hỷ. 

Phật tử chân chánh không sợ mình nghèo làm phước không được. Nghèo giàu gì cũng làm được hết. Chị khá thì chị đi chùa, cúng dường chùa. Tôi nghèo không có tiền cúng chùa thì tôi tùy hỷ với chị. Khéo tu, biết tu thì trường hợp nào chúng ta cũng có công đức, có phước hết. Người tùy hỷ, người bố thí đều được phước như nhau, còn người thấy bạn cúng nhiều sanh tâm ganh tị thì chỉ thêm tội. Mình không làm, người ta làm mà còn đố kỵ thì xấu quá. Chính tâm xấu ấy làm tăng tội. 

Như vậy trên đường tu, có mấy điều Phật tử phải ghi nhớ và thực hành. Điều thứ nhất đừng giành khôn. Điều thứ hai đừng giành hơn. Điều thứ ba đừng sợ nghèo không làm phước được. Nên nhớ trong đạo Phật không có ai không tu được, chỉ sợ không muốn tu thôi. Muốn tu, biết tu rồi hoàn cảnh nào tu cũng được hết.

Mong tất cả quý Phật tử có mặt hôm nay đều hoan hỷ tập những hạnh lành như tôi vừa nói, để được lợi ích cho mình và mọi người chung quanh. Làm sao mỗi ngày quý vị càng trở thành một Phật tử chân chánh, thuần thành, không bị ai phê phán là Phật tử mà còn dữ quá! Được vậy là đem tiếng tốt cho đạo, cũng là đem tiếng tốt lại cho mình và mọi người.