Dẫn: 

Nghĩ trước vừa dấy, niệm sau liền theo. Do giác nên được thành chân, bởi mê nên làm thành vọng. Chẳng phải do cảnh có, chỉ tự do tâm sanh. Dây mũi nắm chặt không cho toan tính. 

Giảng: 

Nghĩ trước vừa dấy, niệm sau liền theo. Chúng ta đang ngồi đây vừa khởi nghĩ đi thành phố, liền có những ý niệm về thành phố, đi chùa này thăm thầy A, đến chùa kia thăm thầy B, niệm này vừa dứt, niệm khác dấy khởi... ít nhất cũng mất mười phút. 

Do giác nên được thành chân, bởi mê nên làm thành vọng. Niệm vừa khởi liền biết nó là vọng tưởng không theo, vọng tưởng lặng thì thành chân. Nếu mê, niệm khởi chạy theo niệm, niệm này tiếp niệm kia nên làm thành vọng. Chỗ này diễn đạt đầy đủ ý nghĩa của sự tu hành: niệm khởi, ngay đó liền giác thì thành chân, nếu mê chạy theo niệm thì thành vọng. Vì thế nên Lục Tổ nói: “Không sợ niệm khởi, chỉ sợ giác chậm” là ý này vậy. 

Chẳng phải do cảnh có, chỉ tự do tâm sanh. Ví dụ khi lên bồ đoàn ngồi thiền, tâm chúng ta không có cảnh vật gì cả. Vậy mà ngồi một chút nhớ chuyện năm xưa, nghĩ chuyện năm tới, đủ mọi cảnh vật hiện ra. Đó là không đợi có cảnh mới dấy niệm mà chính nơi tâm sanh khởi niệm và sanh khởi hoài. Vậy nên phải:

Dây mũi nắm chặt không cho toan tính. Tuy con trâu đã theo chú mục đồng, nhưng chú không dám buông dây mũi, vì sợ nó chạy bậy vào lúa mạ người. Cũng vậy, chúng ta tuy biết rõ ràng ý niệm là vọng tưởng, không phải là tánh giác chân thật của chính mình, khi nó dấy lên liền biết, nó liền lặng thành chân, còn nếu chạy theo nó thì thành vọng. Vì vậy phải tỉnh giác, chăm chăm mà nhìn. Chăm chăm nhìn nó là nắm chặt dây mũi, không cho toan tính gì cả. Nó vừa dấy lên, chúng ta liền biết không theo, cũng giống như con trâu vừa ngoảnh cổ thì chú mục đồng liền giật dây mũi. Như vậy lâu ngày nó mới thuần thục. 

Tụng: 

(Tiên sách thời thời bất ly thân 

Khủng y túng bộ nhập ai trần 

Tương tương mục đắc thuần hòa dã 

Ky tỏa vô ức tự trục nhân.) 

Nắm chặt dây roi chẳng lìa thân 

Ngại y chạy sổng vào bụi trần 

Chăm chăm chăn giữ đã thuần thuận

Dây mũi buông rồi vẫn theo gần.

Giảng: 

Tiên sách thời thời bất ly thân.

Tiên sách là dây roi, thời thời là luôn luôn, bất ly thân là không rời thân, nghĩa là chú mục đồng luôn luôn nắm roi dây trong tay không bao giờ rời.

Khủng y túng bộ nhập di trần. 

Khủng y là sợ nó, túng bộ là bước càn, nhập di trần là vào bụi bặm, nghĩa là sợ trâu nhảy vọt vào lùm vào bụi. Nếu trâu chúng ta thường nhảy vào lùm bụi thì phải cầm roi, giữ dây mũi cho chặt, nếu không thì nó nhảy vọt vào trong bụi trần. 

Tương tương mục đắc thuần hòa dã. 

Tương tương là luôn với nhau, mục đắc là chăn được, thuần hòa dã là điều thuận vậy, nghĩa là luôn luôn chăn cho thật kỹ, bao giờ trâu được điều thuận rồi thì: 

Ky tỏa vô ức tự trục nhân. 

Ky tỏa là cái vàm cột chặt, vô ức là không kìm chế, tự trục nhân là tự theo người (mục đồng), nghĩa là khi trâu đã thuần rồi, chú mục đồng buông dây vàm không kìm chế trâu nữa, tự nó cũng đi theo chú. 

Tuy đã nhận ra thể tánh chân thật, nhưng vọng niệm vẫn còn dấy khởi nên phải thường xuyên phản tỉnh, niệm dấy liền biết, không theo. Thường xuyên tỉnh giác như thế lâu ngày tâm sẽ thuần, chừng đó muốn khởi niệm thì khởi, không muốn khởi thì tâm lặng lẽ thanh tịnh. Tu tới đây là khá rồi!