CHÁNH VĂN
Lời dẫn:
Chiến tranh đã hết, được mất trở về không. Hát bài ca thôn dã của ông tiều, thổi khúc nhạc đồng quê của chú mục đồng. Ngồi ngang trên lưng trâu mắt nhìn trời mây. Kêu gọi chẳng quày đầu, bao giữ cũng chẳng đứng lại.
GIẢNG:
Cỡi trâu về nhà là trâu đã thuần, trâu chịu đi theo mục đồng. Công phu đến giai đoạn này đã qua được nhọc nhằn khổ sở, được nhẹ nhàng nên bây giờ cỡi trâu về nhà. Gọi là chiến tranh đã hết, không còn phải dằn co với trâu nữa, được mất cũng là trở về không, cho biết rõ bây giờ mục đồng đã thắng được trâu, làm chủ được tâm, công phu đến đây được vui vẻ nhẹ nhàng, hát lên bài ca thôn dã của ông tiều, thổi khúc nhạc đồng quê của mục đồng, ngồi ngang lưng trâu mắt nhìn trời mây. Tâm đã trở lại gốc, tức niệm đã trở về chân. Cảnh duyên ở trước mắt không còn kéo lôi được, bây giờ chỉ một mạch đi thẳng về nhà thôi, nên gọi là kêu gọi chẳng quày đầu lại, chỉ một bề làm sao sống ngay bản tâm xưa nay của mình. Đến đây thiền giả chứng nghiệm rõ ràng Tâm Sanh Các Pháp Sanh, Tâm Diệt Các Pháp Diệt.
Ở các giai đoạn trước chúng ta nghe nói thì hiểu cũng có hiểu, nhưng chỉ là khái niệm. Đến đây mới chứng thật cảnh giới bên ngoài vốn tịch diệt cho nên nó không sanh, do tâm dấy khởi nó mới gây thành sóng, khi tâm không sanh muôn pháp không có lỗi. Nghĩa là cảnh có mà tâm đã không thì có là có mà không chi phối được tâm. Cho nên đây được gọi là đi thẳng về nhà, cảnh kêu gọi cũng không quay đầu.
Có một vị tăng hỏi thiền sư Cự Tuần ở Lang Nha.
- Người xưa được cái gì mà liền thôi dứt.
- Như giặc cướp vào nhà trống.
Khi tâm của các Ngài (người xưa) trống rỗng không có gì hết, thì giặc vào lấy được cái gì? Sở dĩ chúng ta bị giặc cướp vào lấy cái này cái kia, là do nhà chúng ta chứa nhiều đồ đạc quá, còn nhà mình trống trơn thì giặc vào lấy cái gì đây! Chỗ tu, công phu của chúng ta là ở ngay đó. Cũng vậy, khi tâm rỗng không, cảnh đến thì đi thôi đâu có dính dáng chuyện gì. Chúng ta tâm chứa nhiều thứ, khi cảnh đến là mắc kẹt, rồi hóa thành phiền não ... Đến được chỗ này thiền giả mới cảm nhận được như vậy, công phu đến đây gọi là Cỡi Trâu Về Nhà, còn gọi là Tùy Duyên Tiêu Nghiệp Cũ, sống tùy theo duyên cho nghiệp cũ của mình mỗi ngày mỗi tiêu mất, và không còn tạo thêm nghiệp mới, đó gọi là sống trở về quê xưa.
Ngày nay, chúng ta có khi cũng tùy duyên tiêu bớt nghiệp cũ, nhưng rồi lâu lâu cũng tạo thêm nghiệp mới. Nghiệp cũ chưa hết rồi tạo thêm nghiệp mới - Đây là chỗ tế nhị. Nếu chúng ta tu mà không để ý, có khi cũng xem thường. Tạo nghiệp mới xong tu lại buông và cứ tiếp tục như thế, làm tốn công thêm rất nhiều. Như bây giờ tu là buông hết những nghiệp cũ, để cho tâm được trong sáng giống như ngôi nhà trống, nhưng mới buông được ít cái lại thâu cái khác vào.
Ví dụ chúng ta có thói quen thích đọc báo, đọc tiểu thuyết - Tiểu thuyết kiếm hiệp chẳng hạn. Khi đọc thì say mê bỏ ngủ quên ăn, dù có bị cấm cũng len lén đọc. Tức là huân tập cái mới thêm vào, lại là huân tập pháp thế gian, đó gọi là niệm cũ chưa hết lại huân tập thêm cái mới. Đến buổi tối ngồi thiền nhớ lại, nhớ lại liền buông, cứ buông rồi nhớ ... Buông được ít hôm, rồi lâu lâu lại huân cái mới vào. Đọc báo cũng vậy, cái cũ chưa hết cái mới lại thêm.
Ở đây gọi là Tùy Duyên Tiêu Nghiệp Cũ, nhưng không tạo thêm nghiệp mới. Phải nhớ rõ như vậy. Có được thế công phu mới thuần thục, tâm mới trống sạch, khi tâm trống sạch hết những chủng tử rồi, khi đó chúng ta tiếp duyên đối cảnh tất cả đều chuyển hết, như thế mới gọi là Tùy Duyên mà không còn thêm cái gì khác. Như nước đã được lọc trong rồi, không còn có cặn bã nào, lúc đó muốn quậy sóng cách mấy đi nữa, nước vẫn cứ trong. Bấy giờ muốn đọc sách gì thì đọc vì nước đã trong rồi, không còn bị ô nhiễm. Còn bây giờ chưa phải vậy, có lúc thì cũng tạm lặng yên, nhưng mà cặn bã còn nằm ở dưới, khi quậy lên nước bị nhiễm dơ, bị đục.
Người tu đến đây phải tâm không, duyên cảnh có đến cũng không trói buộc, gọi là kêu gọi cũng không quay đầu trở lại là thế, cứ đi thẳng thôi. Trong Chứng Đạo Ca của thiền sư Huyền Giác có đoạn:
Tụng:
Tòng tha báng, nhậm tha phi
Bả hỏa thiêu thiên đồ tự bì
Ngã văn kháp tợ ẩm cam lộ
Tiêu dung đốn nhập bất tư nghì.
Dịch:
Mặc cho người báng, mặc người dèm
Cầm lửa đốt trời khổ nhọc thêm
Ta nghe như uống cam lồ vậy
Tan hết vào trong chẳng nghĩ bàn.
Hoặc như Thiền sư Vạn Hạnh cũng có nói:
Mặc cuộc thịnh suy không sợ hãi
Thịnh suy như cỏ hạt sương đông.
Đối với thịnh suy ở thế gian không còn làm bận lòng nữa. Bởi thịnh suy là cái duyên bên ngoài, còn đây là làm chủ trở lại, sống trở lại với chính mình, nên các duyên bên ngoài không chi phối được, cứ đi thẳng một mạch về nhà, gọi là Cỡi Trâu Về Nhà.
CHÁNH VĂN
Tụng:
Kỵ ngưu dĩ lệ dục hoàn gia
Khương địch thanh thanh tống vãn hà
Nhất phách nhất ca vô hạn ý
Tri âm hà tất cổ thần nha.
Dịch:
Ven đường trâu cỡi trở về nhà
Sáo thổi vi vu tiễn chiều tà
Một nhịp một ca vô hạn ý
Tri âm nào phải động môi nha.
GIẢNG:
Ven đường trâu cỡi trở về nhà: Buổi chiều kẻ mục đồng cỡi trâu đi men theo con đường, thong thả trở về nhà. Đã qua rồi một thời nhọc nhằn kéo lôi có roi vọt. Trâu bây giờ đã thuận theo người, cái vọng thuận trở về cái chân.
Sáo thổi vi vu tiễn chiều tà: Mục đồng thổi sáo, tiếng sáo vi vu như tiễn đưa, vẫy chào buổi chiều tà hay là vẫy chào cả ngày dài ở ngoài đồng hoang ngoài rừng sâu. Tức cái tâm lang thang nay đã khép lại, hết lang thang rồi.
Một nhịp một ca vô hạn ý: Gõ từng nhịp ca hát, lòng thanh thản vô tư. Tâm trạng mục đồng rất nhàn nhã, bao nhiêu duyên ngoài cắt đứt, gọi là đi qua mà không ngoái lại, không có luyến tiếc đi thẳng về nhà. Người tu bây giờ còn luyến tiếc nhiều duyên trần, những cái vui của thế gian, đi qua lâu lâu còn ngoái lại, liếc lại, có khi còn quày trở lại để xem chơi nữa. Vì thế mà chưa đi thẳng một mạch về nhà, thế nên cần xét lại công phu của chúng ta, cần phải còn gia sức thêm nhiều, không thể dể duôi tự hào được.
Tri âm nào phải động môi nha: Tri âm tức là người cảm thông nhau, thầm hiểu nhau, không cần nói thành lời, không phải động môi, động lưỡi. Chữ NHA là tiếng trợ từ của miền Nam bộ, ví dụ: Tôi đi nha! Thôi nha! Và chữ NHA cũng là chữ Hán, nghĩa là cái răng. Cho nên một chữ mà hai nghĩa. Hai chữ MÔI NHA đứng vào vị trí này để thầm nhận cái ý sâu trong đó, là về nhà mình, không để tâm phóng ra ngoài.
Đến được bức số VI là Cỡi Trâu Về Nhà này, thiền giả đến đây tâm hết còn chạy lang thang theo trần cảnh, trâu đến đây đi thẳng một mạch về nhà, gọi là trả tâm về ngay nguồn cội ban đầu của nó (tức là trở về nhà). Tuy gọi là về nhà đó song vẫn còn hơi xa chưa phải thật sự hoàn toàn trở về. Nhưng đã được gọi trở về nhà là tốt rồi.
Nay thử kiểm lại trên mỗi người chúng ta từ mục I cho đến mục này, bước đường đi đã đến đâu? Nếu còn xa mà cứ mãi lo ngắm cảnh xem hoa, thử hỏi sẽ đi về đâu? Đã thấy đoạn đường của mình còn dài, mà không dồn hết công phu để tiến tới, có lúc phải hối hận! Nghĩa là cứ sống lơ là, tập khí tức thói quen cũ lâu lâu khởi lên, khiến sanh phân biệt hơn thua tốt xấu ..., rồi lộ ra tướng ngã tướng nhân ..., phiền não sanh khởi, công phu lui sụt dần, thật là nguy hiểm! Khi thấy được điều này chúng ta phải tự kiểm lại đường đi của mình, mỗi người phải thật tình ngồi xét trở lại rồi mình sẽ ra sao, khi chết đi về đâu? Thời gian không đợi, cũng không có lâu. Nhất là mấy vị còn trẻ, cứ nghĩ mình còn trẻ, sức khỏe nhiều nên sanh lơi lỏng. Nếu xét thật kỹ, chính việc này chúng ta phải thực hành trong khi đang mạnh, khi sức khỏe còn tốt, tinh thần còn sáng suốt là lúc công phu tốt nhất. Nếu sức khỏe yếu, nghị lực cũng yếu theo, lúc muốn làm, làm không được, vì nghị lực yếu muốn buông cũng khó buông. Khi tinh thần sáng suốt, sức khỏe mạnh nghị lực mạnh buông rất dễ.
Thiền sư Tuyệt Chiếu Huy Công ở Thọ Xương có bài kệ tụng:
Tụng:
Công phu vị đáo phương viên địa
Kỷ độ bằng lan độc tự sầu
Kim nhật thị tam minh nhật tứ
Tuyết sương dung dị thướng nhân đầu.
Dịch:
Công phu chưa đến chỗ vuông tròn
Bao lần tựa cửa tự sầu vương
Hôm nay là ba mai là bốn
Đầu người thoáng đã điểm màu sương.
Công phu chưa đến chỗ gọi là đầy đủ thuần thục. Biết bao nhiêu lần đứng tựa cửa tự mình buồn, tự sầu vì thấy công phu chưa đến đâu. Giống như ngài Y Am Quyền mỗi lần chiều xuống là rơi nước mắt: "Hôm nay lại một ngày nữa trôi qua, mà công phu của ta chưa có được chi cả". Đây cũng vậy, mỗi lần nhớ lại công phu mình chưa được vuông tròn thì tự thấy buồn, rõ ràng hôm nay mồng ba mai là bốn, thật tế là ngày tháng sát nhau như vậy, nên đầu người thoáng đã điểm màu sương. Nhìn lại xem thì cái già sắp đến rồi. Đó là nhắc nhở mỗi người phải nhớ lại công việc của mình để mà tiến, không nên lơ là.
