Trong phần này chúng tôi dẫn sơ qua các bài kệ của các dòng phái được truyền ở miền Nam, để tiện dịp tham cứu thêm.

Thiền sư Vạn Phong Thời Ủy ở chùa Thiên Đồng Trung Hoa, thuộc Tông Lâm Tế đời pháp thứ 21, có xuất ra bài kệ:

Tổ đạo giới định tông

Phương quảng chứng viên thông

Hạnh siêu minh thật tế

Liễu đạt ngộ chân không.

Như nhật quang thường chiếu

Phổ châu lợi ích đồng

Tín hương sanh phước huệ

Tương kế chấn từ phong.

Bài kệ này có chỗ chép bốn câu, có chỗ chép cả tám câu. Có thuyết cho rằng bài kệ này nguyên chỉ có bốn câu đầu, còn bốn câu cuối là của người sau ghi tiếp thêm.

***

Đến đời pháp thứ 31, thiền sư Đạo Mân ở chùa Thiên Khai Trung Hoa, lại chia ra dòng kệ khác:

Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên

Minh như hồng nhật lệ trung thiên

Linh nguyên quảng nhuận từ phong phổ

Chiếu thế chân đăng vạn cổ huyền.

***

Đến ngài Minh Hải Pháp Bảo người tỉnh Phúc Kiến - Trung Hoa, sang Việt Nam ở tỉnh Quảng Nam khai sơn chùa Chúc Thánh, lại biệt xuất một bài kệ:

Minh thật pháp toàn chương

Ấn chân như thị đồng

Chúc thánh thọ thiên cửu

Kỳ quốc tộ địa trường.

Đắc chánh luật vi tuyên

Tổ đạo hạnh giải thông

Giác hoa bồ-đề thọ

Sung mãn nhân thiên trung.

***

Đời pháp thứ 41, ngài Trí Thắng Bích Dung lại biệt xuất một bài kệ:

Trí huệ thanh tịnh

Đạo đức viên minh

Chân như tánh hải

Tịch chiếu phổ thông.

Tâm nguyên quảng tục

Bản giác xương long

Năng nhân thánh quả

Thường diễn khoan hoằng.

Duy truyền pháp ấn

Chánh ngộ hội dung

Không trì giới hạnh

Vĩnh kế tổ tông.

***

Ngài Minh Hành Tại Tại ở Nhạn Tháp miền Bắc cũng biệt xuất một dòng kệ:

Minh chân như tánh hải

Kim tường phổ chiếu thông

Chí đạo thành chánh quả

Giác ngộ chứng chân không.

***

Tông Tào Động truyền đến Tri Giáo Nhất Cú, ngài có xuất bài kệ:

Tịnh trí viên thông tông từ tánh

Khoan giác đạo sanh thị chánh tâm

Mật hành nhân đức xưng lương huệ,

Đăng phổ chiếu hoằng pháp vĩnh trường.

(Trích Việt Nam Phật Giáo Sử Lược - TT. Mật Thể)

Điểm sơ qua chúng ta có thể thấy rõ, những bài kệ theo dòng phái này được phát xuất từ đời thứ 21 tông Lâm Tế. Như ở chùa Phật Quang, nơi thầy tôi là hòa thượng Thiện Hoa ở, trên bảng ghi dòng phái cũng dùng bài kệ “Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên, minh như hồng nhật lệ trung thiên...” của thiền sư Đạo Mân đời thứ 31 tông Lâm Tế... Như vậy, kệ pháp phái là sau này mới lập ra, chứ thời Phật và chư tổ ngày xưa không có. Trong đó có cái hay cũng có cái dở, trở thành cái nhìn dòng họ tông phái cục bộ. Thế nên sau này chư tổ miền Nam không chú trọng việc này, cái nhìn của các ngài thoáng hơn.

Trên đây tôi đã lược nói sơ qua, nếu nói cho đủ thì không thể nào đầy đủ, vì sử liệu Phật giáo ở Việt Nam trải các thời kỳ chiến tranh loạn lạc, nên việc tra cứu thật không dễ dàng. Tuy nhiên chúng tôi hy vọng rằng, qua đây có thể giúp cho mọi người hiểu được đôi chút về hành trạng của các thiền sư Việt Nam.