Thiền Tông Việt Nam
Hương Của Người Đã Chết - Chân Hiền Tâm
8. Nhân Duyên

Đó là những gì tôi biết về Sư Hưng. Còn con người thật của Sư thế nào, tôi không biết. Mà có con người thật nào ở thế giới này khi nó được đúc kết bằng những mạch nối của nhân duyên? Nếu nhân duyên giữa Sư và tôi thuận, nghĩa là Sư và tôi có những mối liên hệ khá tốt từ những đời quá khứ, thì Sư trở thành con người tuyệt vời dưới mắt tôi. Nếu nhân duyên giữa tôi và Sư xấu, tức quan hệ của tôi và Sư trong những đời trước không mấy thuận, thì Sư trở thành một tên đáng ghét dưới mắt tôi. Con người Sư thế nào là tùy duyên, nhưng mình lại lấy cái tướng tùy duyên đó cho là tính cách của Sư và xem tính cách ấy như con người thật của Sư. Không có duyên của tôi và anh thì tính cách của Sư đặt ở chỗ nào? Mà không có tôi và anh, liệu có Sư hay không?

Con người thật của Sư cũng như con người thật của anh hay tôi không hình không tướng. Chỉ vì nhân duyên nhân quả mà thành có tướng. Mình không hiểu, lại nhận cái tướng ấy làm tôi, nhận cái hình hài kia là anh, rồi trên những cái vọng nhận ấy mà phân biệt, tranh dành, thương ghét. Thế giới trở thành đảo điên từ đó.

Tôi thấy Sư như hiện thân của một vị Bồ tát. Anh thấy Sư như một tên khùng. Tôi đúng hay anh đúng? Không ai đúng cũng không ai sai. Cái duyên giữa tôi với Sư không giống với cái duyên giữa anh với Sư. Chính vì vậy, mình có hai cái nhìn khác nhau về Sư. Cái khác ấy nằm ở mối NHÂN DUYÊN giữa tôi với Sư và giữa anh với Sư, không phải ở chính con người Sư. Nghĩa là, cái tướng Sư đang mang đó, nó liên quan trực tiếp đến nhân vật chính là tôi hay anh. Chính xác hơn, nó liên quan đến căn nghiệp của mỗi người. Nói gần một chút nữa, nó lệ thuộc vào quan niệm định kiến của từng người. Cái định kiến ấy cũng thay đổi theo thời gian chứ không chịu đứng yên một chỗ. Vậy mà mình sử dụng chúng như là của báu, trong khi Phật gọi chúng là đồ VỌNG TƯỞNG.

Với anh, chân tu phải là người cột sống luôn phải thẳng góc với mặt đất, mắt không ngó bên phải, không nhìn bên trái, cứ một mực dưới đất mà nhìn. Ai thuộc tiêu chuẩn đó, vị đó là thiện tri thức để anh kính trọng. Tôi thì không. Tôi không quan tâm đến cái đầu người đó đặt ở đâu. Cái đầu họ ngược với cái chân mà cái ngược ấy khiến tôi bớt tham sân si, tôi phát trí tuệ thì vị ấy là thiện tri thức của tôi. Mình có hai quan niệm khác nhau nên người tốt và xấu qua cái nhìn của mình cũng không giống nhau. Cứ vướng vào quan niệm như thế nên thế gian nầy mới đầy tốt xấu.

Có anh mà Sư thành xấu. Có tôi mà Sư thành tốt. Không có anh và tôi thì Sư chỉ là Sư. Không tốt cũng không xấu. Nếu ngay đây nhận được. Không hướng ra ngoài phê phán mà qui hướng lại mình như nhà thiền đã dạy PHẢN QUAN TỰ KỶ BỔN PHẬN SỰ - Phận sự của mình là quay về chiếu soi lại chính mình - thì tốt xấu nằm ở chỗ nào? Không tốt xấu thì không có phê bình, hơn thua, tranh dành, phiền não. Đâu chẳng phải là Phật pháp? Phu nhân Bàng Long Uẩn nói “Dễ! Dễ! Dễ! Trên đầu trăm cỏ ý Tổ sư”. Chỗ nào không phải là ý của Tổ sư?

Một người bạn nói với tôi “Mày đụng đâu cũng lôi duyên khởi ra nói”. Nói về DUYÊN KHỞI là nói mọi thứ ở thế gian này đều do duyên mà khởi, từ duyên mà có. Nó là từ chung của NHÂN DUYÊN và NHÂN QUẢ. Phải có hạt giống của cam và vô vàn những điều kiện chung quanh như đất, nước, phân bón v.v… mình mới có được quả cam. Hạt giống là NHÂN. Những thứ còn lại gọi là DUYÊN. Quả cam là QUẢ. Mình thử tìm xem, có thứ gì xuất hiện trên cõi đời này mà thoát được hai thứ nhân duyên ấy không? Không có thứ gì hết. Cái mạng mình đây cũng nhờ tinh cha huyết mẹ mới thành. Sâu hơn nữa, phải có nghiệp hữu lậu làm nhân, phiền não làm duyên mới chiêu cảm ra cái thân phần đoạn sanh tử hiện nay. Cuộc đời này không có gì không là nhân duyên. Đụng tới đâu DUYÊN KHỞI lòi tới đó. Nói gì khác ngoài duyên khởi bây giờ?

Phật nói chúng sanh đi cùng với NHÂN DUYÊN mà không hề biết gì về nhân duyên. Không biết nghĩa là không biết những gì mình đang có đây đều bắt nguồn từ một cái nhân đã có từ trước. Cái nhân như vậy, cái duyên như vậy, nên cái quả mình nhận như vậy. Những gì mình đang làm đây cũng sẽ có cái quả trong tương lai khi đủ duyên. Không có thứ gì tự nhiên mà có hay tự nhiên mà mất. Nắm được mặt nhân duyên này, mình sẽ bình thản được với những được mất ở thế gian mà cũng tránh được nhiều việc đáng tiếc xảy ra trong hiện tại và tương lai. Song vì không biết mà thế giới này mới đầy tai họa. Tan thương và đau khổ không bao giờ vơi bớt. Không nói về nhân duyên thì nói về gì bây giờ? Nói về bổn phận PHẢN QUAN của mình vậy.

Mục Lục